Στοίχημα τοῦ Pascal – ΑΘΕΪΣΜΟΣ, τίνος είναι η αυταπάτη – Απαντήσεις στον Richard Dawkins – Κωστώφ Ιωάννης, Φυσικός

http://atheismosapantiseis.blogspot.com

ΑΘΕΪΣΜΟΣ – ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Στοίχημα τοῦ Pascal

ΑΘΕΪΣΜΟΣ, τίνος είναι η αυταπάτη

Απαντήσεις στον Richard Dawkins

Κωστώφ Ιωάννης, Φυσικός

Ἄς δοῦμε, τώρα, πῶς παρουσιάζει ὁ Richard Dawkins τό περίφημο στοίχημα τοῦ Pascal· ἐμεῖς, ἁπλῶς, παρεμβάλλουμε ἐπεξηγηματικές ἀγκύλες: «Ὁ μεγάλος Γάλλος μαθηματικός Blaise Pascal παρατήρησε ὅτι, ὁσοδήποτε μεγάλες κι ἄν εἶναι οἱ πιθανότητες μή ὑπάρξεως τοῦ Θεοῦ, ὑπάρχει μιά ἀκόμα μεγαλύτερη δυσαναλογία (sic) στήν ποινή γιά λανθασμένη ἐπιλογή. Τό καλύτερο πού ἔχουμε νά κάνουμε εἶναι νά πιστεύουμε στό Θεό [ζώντας σύμφωνα μέ τίς ἐντολές Του, ἐννοεῖται], διότι, ἐάν ἔχουμε δίκηο, θά κερδίσουμε τήν αἰώνια μακαριότητα, ἐνῶ, ἄν κάνουμε λάθος [ἄν δέν ὑπάρχη δηλ. Θεός], δέν θά ὑποστοῦμε καμμία συνέπεια, οὕτως ἤ ἄλλως. Ἀντιθέτως, ἄν δέν πιστεύουμε στό Θεό [καί δέν τηροῦμε τίς ἐντολές Του] καί ἀποδειχθῆ ὅτι κάνουμε λάθος, καταδικαζόμαστε στόν αἰῶνα τόν ἅπαντα, ἐνῶ, ἄν ἔχουμε δίκηο [ἄν δέν ὑπάρχη πάλι Θεός], δέν ἀντιμετωπίζουμε συνέπει(129)ες. Καθώς φαίνεται, ἡ ἀπόφασι δέν χρειάζεται πολλή σκέψι: πρέπει νά πιστεύουμε στό Θεό [στήν ὕπαρξί Του]»(Richard Dawkins, Ἡ Περί Θεοῦ Αὐταπάτη, ἐκδ. Κάτοπτρο, Ἀθήνα 2007, 128).

Ὑπάρχει κάτι ποιό ξεκάθαρο; Ἰδού, ὡστόσο, ὁ σχολιασμός τοῦ D.:

«Ὑπάρχει, ὅμως, κάτι πολύ παράξενο σ’ αὐτό τό ἐπιχείρημα: Ἡ πίστι δέν εἶναι κάτι τό ὁποῖο ἀποφασίζεις νά κάνης, σάν νά πρόκηται γιά ζήτημα πολιτικῆς —ἤ τουλάχιστον δέν εἶναι κάτι τό ὁποῖο μπορῶ ν’ ἀποφασίσω νά κάνω ὡς ἑκουσία πρᾶξι. Μπορῶ ν’ ἀποφασίσω νά πάω στήν ἐκκλησία ἤ ν’ ἀποστηθίσω τό “Σύμβολο τῆς Πίστεως” ἤ νά ὁρκισθῶ πάνω σέ μία στοίβα θεοπνεύστων βιβλίων ὅτι πιστεύω καί τήν τελευταία λέξι τους. Τίποτε ὅμως, ἀπ’ ὅλ’ αὐτά δέν θά μέ κάνη νά τά πιστέψω ἄν δέν πιστεύω ἀπό μόνος μου. Τό στοίχημα τοῦ Pascal θά μποροῦσε ν’ ἀντιπροσωπεύη ἕνα ἐπιχείρημα προσποιήσεως πίστεως στό Θεό. Μάλιστα, ὁ Θεός στόν ὁποῖο ἰσχυρίζεσαι ὅτι πιστεύεις καλό θά ἦταν νά μήν ἀνήκει σ’ ἐκείνους τούς παντογνῶστες, ἀλλιῶς θά διακρίνη τήν ἀπάτη σου. Ἡ γελοία ἰδέα ὅτι ἡ πίστι εἶναι κάτι γιά τό ὁποῖο μπορεῖς ν’ ἀποφασίσης νά κάνης διακωμωδεῖται ἀπολαυστικότατα ἀπ’ τόν Douglas Adams στό βιβλίο του Dirk Gently’s Holistic Detective Agency (Τό Ὁλιστικό Πρακτορεῖο Ντέτεκτιβ τοῦ Dirk Gently), ὅπου συναντᾶμε τό ρομπότ Ἠλεκτρικός Μοναχός, μία συσκευή ἐξοικονομήσεως χρόνου τήν ὁποία ἀγοράζεις “γιά νά ἐκτελῆ ἀντί γιά σένα τά θρησκευτικά σου καθήκοντα”. Τό de luxe μοντέλο διαφημίζεται ὡς “ἱκανό νά πιστεύη πράγματα τά ὁποῖα δέν θά πίστευαν οὔτε στό Salt Lake City”»(Richard Dawkins, Ἡ Περί Θεοῦ Αὐταπάτη, ἐκδ. Κάτοπτρο, Ἀθήνα 2007, 129).

Λίγα σχόλια δικά μας: Βεβαίως —καί παρά τήν τοποθέτησι τοῦ D.— εἶναι ἑκουσία πρᾶξι ἡ πίστι. Δέν σέ τραβάει κανείς μέ τό ζόρι νά πιστέψης. Διερωτῶμαι γιατί ἔγραψε αὐτή τήν ἀνοησία ὁ D.. Μήπως, ἐξάλλου, ἡ δική του ἀπιστία δέν εἶναι ἑκουσία; Ἀναγκάζεται —ἀπό ποιόν ἤ τί ἄραγε;— νά μήν πιστεύη; Μέ δυσφορία —διότι αὐτό σημαίνει «ἀναγκάζομαι»— ἔγραψε αὐτό τό ἀθεϊστικο-ἱεραποστολικό βιβλίο του; Μήν κρυβόμαστε πίσω ἀπό μικρό μας δάκτυλο. Ἄν τό ἔκανε πιεζόμενος, δέν θά κομπορρημονοῦσε γιά τήν ἀπιστία του, οὔτε θά ἦταν μαχητικός ἄθεος.

Ἄς δοῦμε, ὅμως πῶς βλέπει τό στοίχημα τοῦ Pascal ἕνας πιστός, ὁ Μichael Green: «Ὁ Pascal τό τοποθέτησε μέ τόν πιό διασκεδαστικό τρόπο, ὅταν εἶπε ὅτι ἡ μετέπειτα ζωή εἶναι σάν ἕνα
στοίχημα. Ἄν πιστεύης στό Θεό, δέν μειονεκτεῖς σ᾽ αὐτή τή ζωή καί ἔχεις ἕνα σημαντικό πλεονέκτημα στήν ἄλλη. Ἄν δέν πιστεύης, ἀλλά ἐξακριβώσης μετά τό θάνατο ὅτι εἶχες λάθος, εἶσαι σέ μέγιστη συμφορά! Ἀλλά, ἄς σοβαρευτοῦμε πιό πολύ. Τί λογική ὑπάρχει στό νά κλείσης τά μάτια σου στό Μόνο Πρόσωπο, πού ὄχι μόνο μᾶς τό ἐπιβεβαίωσε πλήρως, σπάζοντας τά δεσμά τοῦ θανάτου, καί ξαναγυρίζοντας στή ζωή, ὅτι ὑπάρχει μετέπειτα ζωή, ἀλλά καί μᾶς ἔδειξε πῶς νά φθάσουμε ἐκεῖ; Στίς ἐπιχειρήσεις ἤ στό ἐμποριο θά ὑπολογιζόταν ὡς τρέλλα νά ἐργάζεσαι γιά μικρά-περιορισμένα κέρδη καί νά ἀμελῆς γιά τήν ὑπερτίμησι ἤ ὑποτίμησι τοῦ κεφαλαίου. Ὅμως αὐτό ἀκριβῶς συμβαίνει στον ἄνθρωπο πού δέν ἐνδιαφέρεται γιά τή ζωή μετά θάνατον. Ἐργάζεται γιά μικρούς-περιορισμένους στόχους καί δέν δίνει σημασία στό γεγονός ὅτι τό κεφάλαιό του, ἡ ζωή του, ἔχει ὑποτιμηθῆ στό μηδέν, ἐνῶ θά μποροῦσε, τοποθετώντας το σωστά, νά ἔχη ἀπεριόριστη ὑπερτίμησι. Οἱ Χριστιανοί στηρίζονται ὄχι μόνο πάνω στά ντοκουμέντα, πού γράφτηκαν πρίν 2000 χρόνια, ἀλλά καί μέ βάσι τή συνεχιζόμενη παγκόσμια πεῖρα, ὅτι ὁ Ἰησοῦς τῆς Ναζαρέτ ἔχει σπάσει τό τελικό ἐμπόδιο τοῦ σύμπαντος: Τό θάνατο. Ἴσως ἔχουν δίκιο, ἴσως ὄχι. Αὐτό ἐσύ πρέπει νά τό κρίνης, μετά ἀπό ἔρευνα».

Ἰδού, λοιπόν, ἡ ξεκάθαρη θέσι τῶν Χριστιανῶν: Ἔλα νά βιώσης ἐσύ ὁ ἴδιος τήν ἀλήθεια τοῦ Χριστοῦ. Νά σημειώσουμε, ἐπίσης, κατά τό στοίχημα τοῦ Pascal, ὅτι ὄχι μόνο δέν χάνουμε τίποτε, ἄν δέν ὑπάρχη Θεός, ἀλλά καί ἐμεῖς ἔχουμε ζήσει μέ ἠρεμία συνειδήσεως καί ὠφελήθηκαν κι ἄλλοι ἀπ᾽ τή χριστιανική μας ζωή: ἤμασταν ἤπιοι, ἐργατικοί, τίμιοι κλπ διότι σεβόμασταν τό Θεό.

Ὁ Μητροπολίτης, τέλος, Νικοπόλεως Μελέτιος μᾶς προσφέρει καί μιά ἄλλη σκέψι τοῦ Pascal πού καταλήγει στό ἴδιο ἀποτέλεσμα: Σύμφωνα μ᾽ αὐτόν «οἱ ἄνθρωποι διαιροῦνται σέ τρεῖς κατηγορίες:

-σ᾽ ἐκείνους, πού δέν ἐρευνοῦν, καί φυσικά δέν βρίσκουν!

Οἱ ἄνθρωποι αὐτοί —κατά τήν ἐπιεικέστερη κρίσι— εἶναι παράλογοι (ἀφοῦ δέν ἐνδιαφέρονται γιά τή λύσι ἑνός τόσο σοβαροῦ προβλήματος [τοῦ θανάτου])· καί ἄτυχοι (ἀφοῦ ἔτσι δέν βρίσκουν τή λύσι του).

-σ᾽ ἐκείνους πού ἐρευνοῦν, ἀλλά δέν βρίσκουν!

Οἱ ἄνθρωποι αὐτοί εἶναι λογικοί (ἀφοῦ ἐρευνοῦν)· ἀλλά ἄτυχοι (ἀφοῦ δέν βρίσκουν).

-σ᾽ ἐκείνους πού ἐρευνοῦν καί βρίσκουν!

Οἱ ἄνθρωποι αὐτοί εἶναι λογικοί καί τυχεροί. Λογικοί, γιατί ἔψαξαν καί ἐρεύνησαν. Καί τυχεροί, γιατί βρῆκαν: τό πιό μεγάλο λαχεῖο!

Γιά τούς λόγους αὐτούς ὁ Pascal συνιστᾶ:

Ἐρεύνα! Ἐρεύνα, ὅσο πιό πολύ μπορεῖς.

Μπορεῖ νά μή βρῆς [ἄν δέν ἐρευνήσης μέ πλήρη ἀγάπη πρός τήν ἀλήθεια ἤ ἄν πάρης τό δρόμο τῶν διαφόρων θρησκειῶν ἤ αἱρέσεων]. Μπορεῖ νά μή πᾶς στήν τρίτη κατηγορία, νά εἶσαι λογικός καί τυχερός. Μά μπορεῖ νά βρῆς. Καί νά γίνης ἔτσι ἄνθρωπος ἀληθινά ἐπιτυχημένος.

Καί τότε ὁπωσδήποτε θά ἔχης ἕνα τεράστιο κέρδος. Δέν θά ἀνήκης στήν πρώτη κατηγορία. Δέν θά εἶσαι παράλογος.

Συνοψίζοντας τά ἀνωτέρω ἐπιγραμματικά ὁ Bl. Pascal λέει:

Ἐρεύνα, ὅσο πιό πολύ μπορεῖς. Ἄν βρῆς, θά βρῆς τό πᾶν. Ἄν δέν βρῆς, ὄχι μόνο δέν θά ἔχης χάσει τίποτε, μά θά ἔχης καί τότε κάτι κερδίσει. Θά ἔχης πιό πολλή πεῖρα. Θά ἔχης γίνει πιό λογικός· καί συνεπῶς πιό σοφός· καί πιό προσγειωμένος· καί πιό μυαλωμένος.

Ὑπάρχει ἔμπορος στόν κόσμο, πού δέν θά ἀνελάμβανε μέ τέτοιους ὅρους (ἄν κερδίση, νά κερδίζη τό πᾶν, ἄν δέν κερδίζη νά μή χάνη ἀπολύτως τίποτε καί νά μένη μέ τό κέρδος τῆς πείρας) ὁποιαδήποτε ἐπιχείρησι τοῦ πρότειναν;».

Ὁ D., ὅμως, ἐπιμένει καί προσπαθεῖ νά γίνη δημιουργός ἀντεπιχειρήματος: «Θά ἦταν ἄραγε δυνατόν νά διατυπωθῆ ἕνα εἶδος ἀντιπασκαλικοῦ στοιχήματος; Ἄς ὑποθέσουμε ὅτι δεχόμαστε μία μικρή πιθανότητα ὑπάρξεως τοῦ Θεοῦ. Μποροῦμε, ὅμως, νά ὑποστηρίξουμε ὅτι, ἄν κάποιος στοιχημάτιζε ἐνάντια στήν ὕπαρξι τοῦ Θεοῦ, θά περνοῦσε τή ζωή του καλύτερα καί πληρέστερα [μάλιστα! μέ ὀλίγες αὐτοκτονίες, ἐνοχές, μοναξιές κττ] ἀπ’ ὅ,τι ἄν στοιχημάτιζε ὅτι ὁ Θεός ὑπάρχει, ὁπότε θά σπαταλοῦσε τόν πολύτιμο χρόνο του στή λατρεία Του ἤ κάνοντας θυσίες πρός Ἐκεῖνον ἤ πολεμώντας καί πεθαίνοντας στ’ ὄνομά Του, κι ἄλλα παρόμοια»(Richard Dawkins, Ἡ Περί Θεοῦ Αὐταπάτη, ἐκδ. Κάτοπτρο, Ἀθήνα 2007, 130).

Σχόλιο γιά τή δεύτερη πρότασι: ἡ λατρεία τοῦ Θεοῦ δέν εἶναι σπατάλη χρόνου, ἀλλά ἄφατη ἀγαλλίασι καί χαρά γιά τό συνειδητό πιστό. Ἡ θυσία, ἐξάλλου, τήν ὁποία ἀπαιτεῖ ὁ Χριστός εἶναι μόνο ἐκείνη τοῦ κακοῦ μας ἑαυτοῦ. Καί οἱ συνειδητοί Χριστιανοί, τέλος, δέν πέθαναν πολεμώντας τούς ἄλλους, ἀλλά ὑφιστάμενοι τόν πόλεμο καί τά μαρτύρια τῶν διαφόρων δημοκρατῶν ἀθέων. Τί μένει, λοιπόν, ἀπό τό ἀντιπασκαλικό στοίχημα τοῦ D.; Μηδέν εἰς τό πηλίκον!

Τέλος λόγου: Ἡ αὐταπάτη γιά τήν ὁποία μιλᾶ ὁ D. ὑπάρχει μόνο στά πιστεύω τά δικά του καί τῶν ὁμοφρόνων του καί ὁ Χριστιανισμός βγαίνει ἀλώβητος κι ἀπ᾽ τήν ἐπίθεσι αὐτή καί περιμένει μέ ἀγάπη ὅλους αὐτούς νά τούς θεραπεύση. Μακάρι νά τό θελήσουν νά τόν πλησιάσουν.

Από το βιβλίο: Κωστώφ Ιωάννου, Φυσικού, ΑΘΕΪΣΜΟΣ, τίνος είναι η αυταπάτη, Εκδόσεις Άγιος Ιωάννης Δαμασκηνός, Αθήνα 2007 (2108220542, 6978461846)

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s